Doktor Kościoła (doctor universalis), biskup, filozof scholastyczny, teolog, dominikanin; należał do najznakomitszych umysłów średniowiecza.

Urodził się w naddunajskim miasteczku Lauingen (Bawaria). Pochodził z rodziny szlacheckiej (jego ojciec, hrabia von Bollstadt pozostawał w służbie Hohenstaufów i był zwierzchnikiem tej miejscowości). Był najstarszym jego synem. Wykształcenie zdobywał w Padwie i Bolonii.

W 1223 roku w Padwie pod wpływem bł. Jordana z Saksonii wstąpił do dominikanów. Studia teologiczne odbywał w Kolonii. Po przyjęciu święceń kapłańskich przebywał po kolei w różnych domach dominikańskich: w Kolonii, Hildesheim, Fryburgu (bryzgowijskim), Rotyzbonie i Strasburgu. W latach 1240-1248 wykładał teologię w Paryżu, gdzie zetknął się po raz pierwszy ze swym wielkim uczniem św. Tomaszem z Akwinu. W Paryżu Albert stał się także propagatorem arystotelizmu (jako jeden z pierwszych łączył filozofię Arystotelesa z teologią, w Arystotelesie dostrzegał możliwość pogodzenia wiedzy przyrodniczej i wiary). W 1248 roku razem z Tomaszem powrócił do Kolonii, by m.in. wspólnie ze swoim uczniem pracować nad założeniem studium generale (późniejszy Uniwersytet Koloński). Tu przez trzy lata (1254-1257) piastował urząd prowincjonała klasztorów niemieckich. W czasie kapituły generalnej zakonu w Paryżu (1256) zetknął się ze św. Ludwikiem IX, królem Francji, od którego otrzymał w darze część relikwii Krzyża Św. Słynąc z wielkiej wiedzy teologicznej prowadził wykłady w Anagni, Rzymie i Viterbo, a po zrezygnowaniu z urzędu prowincjonała także w Kolonii.

W 1260 roku papież Aleksander IV mianował Alberta biskupem diecezji ratyzbońskiej. Nowy pasterz zadziwił wszystkich jako doskonały administrator rozległej diecezji. Do końca życia spełniał tylko niektóre funkcje biskupie i wykonywał zadania zlecone przez papieża (m.in. pełnił funkcję nadwornego teologa i kaznodziei papieskiego, w Niemczech i Czechach prowadził kolektę na zorganizowanie krucjaty, podejmował się roli mediatora w sprawach między władzami świeckimi i biskupem Kolonii, nadzorował kanoniczność wyboru biskupa Brandenburga). Resztę czasu poświęcał na nauczanie i ukochanym studiom. Zwolniony z różnorakich i męczących misji przez papieża Klemensa IV, przez kilka lat przebywał w Wurzburgu, potem w Kolonii oraz Strasburgu, gdzie uformował się silny dominikański ośrodek naukowy. Zmuszony był kilka razy bronić zakonu przed atakami kleru świeckiego, zagrożonego w swych pozycjach na uniwersytetach przez Zakon Kaznodziejski. Odebrał w imieniu papieża przysięgę od nowego cesarza Niemiec, Rudolfa; w 1274 roku wziął udział w Soborze powszechnym w Lyonie, gdzie bronił poglądów św. Tomasza z Akwinu. Liczne publiczne misje, na które znajdował czas wśród rozległych i gruntownych prac naukowych, świadczyły o wielkim autorytecie Alberta wśród współczesnych i posiadanym darze jednania ludzi. Zmarł 15 listopada 1280 roku. Ciało Alberta pochowano w kolońskim Kościele zakonnym św. Andrzeja i, po trosze niezgodnie z zakonnym obyczajem, upamiętniono pięknym sarkofagiem romańskim. W roku 1388 za zezwoleniem papieża Sykstusa IV przełożony generalny zakonu podzielił jego relikwie. Ramię trafiło do konwentu dominikańskiego w Bolonii, a mniejsze części rozesłano po innych kościołach zakonnych.

W 1438 roku papież Innocenty VIII ogłosił Alberta błogosławionym. Kanonizacja nastąpiła bardzo późno, dopiero bowiem Pius XI w 1931 roku osobną bullą wpisał Alberta do katalogu świętych. Ogłosił go równocześnie Doktorem Kościoła. Pius XII w roku 1942 ogłosił go patronem przyrodników. W 1980 roku, z okazji 700-lecia jego śmierci, papież Jan Paweł II nawiedził Niemcy i grób świętego w Kolonii.

Święty Albert był ceniony przez ludzi współczesnych mu i przez potomnych. Ulrich ze Strasburga (zm. 1277) nazwał go "Sumą Dobroci", którą podbijał serca ludzkie. Najbardziej jednak zadziwił współczesnych ogromną wiedzą. Nie było dziedziny, której by nie znał, o której by nie pisał, począwszy od prawd teologii i filozofii po nauki przyrodnicze. Na dorobek literacko -naukowy Alberta składają się przede wszystkim parafrazy i komentarze, m.in. do dzieł Arystotelesa, Pseudo-Dionizego Areopagity, Piotra Lombarda i ksiąg biblijnych. Albert pozostawił po sobie także wiele traktatów i dzieł dotyczących bądź poszczególnych problemów, bądź też ujmujących całokształt wiedzy z danej dziedziny. Na uwagę zasługują także tzw. summy Alberta (Summa Teologiae i Summa o Człowieku). Liczną grupę stanowią też pisma ascetyczno-kaznodziejskie. Warto podkreślić, że był jednym z pierwszych uczonych Europy łacińskiej, którzy dostrzegli znaczenie dla chrześcijaństwa grecko-arabskiej myśli filozoficznej i nauk przyrodniczych. Jako pierwszy z filozofów łacińskich dokonał metodologicznego rozróżnienia między filozofią a teologią. Albert nie stworzył własnego systemu filozoficznego, był raczej kompilatorem. W jego myśli odnajdujemy wpływ arystotelizmu, augustianizmu, neoplatonizmu i awerroizmu. Był także pod silnym wpływem Awicenny (perski lekarz, filozof i uczony, żyjący w latach (980-1037) w koncepcji stworzenia i pojęcia Boga jako pierwszej przyczyny stwarzającej hierarchię bytów. Okazał się jednak uczonym otwartym i w wielu kwestiach wręcz prekursorskim. Na potomnych wywarł ogromny wpływ . Albert popierał rodzący się system tomistyczny i patronował także wielkim mistykom niemieckim. Bardzo szybko pojawiły się próby utworzenia szkoły albertyńskiej przeciwstawianej niekiedy tomizmowi. Szkoła ta znalazła zwolenników m.in. w XV-wiecznej Akademii Krakowskiej. W XVII stuleciu spotykamy pierwsze świadectwo o Albercie w polskiej literaturze. Potwierdza to druk krakowski z 1649 roku.

Wspomniany wcześniej Ulrich ze Strasburga w ten oto sposób wyraził podziw współczesnych i potomnych dla Alberta: "Mąż tak dalece Boski we wszystkiej wiedzy, że może być nazwany cudem i podziwem naszych czasów". W "Boskiej komedii" Dante umieścił św. Alberta w Niebie Słońca, razem z jego uczniem św. Tomaszem z Akwinu, pośród wielkich miłośników mądrości (Spiriti Sapienti).

Liturgia wspomina go 15 listopada. W ikonografii przedstawiany jest w habicie dominikańskim, czasem w mitrze lub jako profesor. Jego atrybutami są: księga, krzyż, lilia - jako symbol wiernej duszy, mitra i ptasie pióro.

Spośród nauk szczególnie interesował się botaniką i chemią. W roku 1250 otrzymał arszenik.
Za jego zainteresowania i doświadczenia był często pomawiany przez współczesnych
o alchemizm.

ALBERTUS MAGNUS

Tommaso da Modena, fresk,1352, Treviso, Włochy.

Romański sarkofag Alberta Wielkiego

Krypta Kościoła św. Andrzeja w Kolonii