UNIA NORWEGII ZE SZWECJĄ

Do ostatecznego zerwania Norwegii z Danią doprowadziły wojny napoleońskie, w które w roku 1807 oba kraje zostały wciągnięte po stronie cesarza Francuzów. Blokada kontynentalna Wielkiej Brytanii dla Norwegii była katastrofalna. Drożyzna, złe urodzaje i brak żywności doprowadziły społeczeństwo norweskie do punktu wrzenia. Wobec braku łączności z Danią w praktyce władze Norwegii działały samodzielnie, starając się - o ile to możliwe - zapobiec katastrofie gospodarczej. W roku 1814 Dania i Norwegia znalazły się w obozie, który przegrał wojnę. Norwegię bez jej zamorskich posiadłości (Wysp Owczych, Islandii i Grenlandii) odebrano Danii i przyznano w Traktacie Kilońskim (podpisanym 14 stycznia 1814 roku) Szwecji w nagrodę za pomoc zbrojną, jakiej udzielał koalicji antynapoleońskiej Bernadotte. Norwegowie odpowiedzieli na ten arbitralny akt uchwaleniem 17 maja 1814 roku przez Zgromadzenie Konstytucyjne niepodległości, liberalnej konstytucji i wybraniem na króla dotychczasowego duńskiego namiestnika, księcia Chrystiana Fryderyka. Ale Bernadotte nie zrezygnował i ruszył z armią ku granicom Norwegii. Mimo zabiegów dyplomatycznych Norwegów, unii ze Szwecją nie dało się uniknąć. Król Chrystian Fryderyk abdykował 10 października 1814 roku, zaś 4 listopada zawarto unię personalną Norwegii ze Szwecją. Wspólnym królem został Karol II (1814-1818). Z drugiej jednak strony Szwedzi przekonali się, że Norwegia gotowa jest stawić zbrojny opór, jeżeli nie będzie miała zagwarantowanych wolności konstytucyjnych i znacznego stopnia niezależności. Tym bardziej że Anglicy nie życzyli sobie zbytniej supremacji Szwedów, gdyż to mogłoby naruszyć równowagę sił w Europie Północnej. Tak więc Norwegia zachowała konstytucję, parlament, armię i mianowany przez króla rząd. Wspólnymi zaś dla Norwegii i Szwecji miały być: monarcha i polityka zagraniczna.

Przez cały wiek XIX trwała dalsza walka o emancypację narodową i państwową Norwegii. Albowiem, pomimo że formalnie była ona odrębnym królestwem, to jednak reprezentację norweskich interesów za granicą powierzono Szwecji. Rozwój norweskiego przemysłu, handlu i żeglugi w drugiej połowie XIX wieku wymagał własnej reprezentacji za granicą, co ostatecznie stało się przyczyną poważnych konfliktów.

Norwegia związana unią personalną ze Szwecją miała status niemal zupełnie niepodległego państwa, co pozwoliło na przeobrażenie całej struktury gospodarczej i społecznej kraju, mocno w stosunku do swych skandynawskich sąsiadów zacofanego. W sto lat po uchwaleniu konstytucji, gdy Norwegia dokonywała ostatecznego aktu wyodrębnienia się jako w pełni niepodległe państwo, był to już zupełnie inny kraj.

U progu tego brzemiennego w skutki stulecia, w którym wytworzyć się miała współczesna świadomość narodowa Norwegów, mieszkańcy fiordów stanęli w obliczu poważnych trudności gospodarczych. Wyniszczona w toku wojen napoleońskich gospodarka nie mogła się podźwignąć z upadku przez kilka dziesiątków lat. Do chwili odseparowania od Danii norweskie produkty wędrowały na rynki tego kraju bez cła. Teraz rząd kopenhaski obłożył wysokimi opłatami import z Norwegii. Odpadł również tradycyjny, angielski rynek zbytu dla norweskich eksporterów drewna. Brytyjczycy odgrodzili się od swych niedawnych partnerów barierami celnymi, chroniąc rozwój kanadyjskiego przemysłu drzewnego. Na Atlantyku pojawili się groźni konkurenci w postaci rybaków nowofunlandzkich, zagrażających rybołówstwu - tradycyjnej gałęzi norweskiego eksportu. Nic dziwnego przeto, że w miastach bankrutowały firmy kupieckie, a farmerzy żyjący z eksploatacji lasów znaleźli się u progu ruiny. Kosztem opodatkowania i konsekwentnie prowadzonej, oszczędnej polityki gospodarczej udało się Norwegom uzdrowić swoje stosunki finansowe do połowy XIX wieku. Sprzyjał temu niewątpliwie okres pokoju i stabilizacji, jaki zapanował w tym czasie w Skandynawii. Stopniowo odzyskiwano utracone pozycje na rynkach światowych. Pojawiły się także nowe gałęzie wytwórczości, lecz wkrótce okazało się, że mimo rozwoju miast przemysł nie jest w stanie zatrudnić wszystkich chętnych do pracy. Tym bardziej że chłopstwo norweskie zaczęło emigrować do portowych ośrodków miejskich.

Wzrost liczby ludności wsi i unowocześnienie produkcji rolnej doprowadziły do nadwyżki siły roboczej i masowego wychodźstwa do Ameryki, idącego w setki tysięcy osób. W miastach pojawiły się natomiast nie znane dotychczas gałęzie przemysłu, wzrosła liczba robotników, czego wyrazem było powstanie w latach siedemdziesiątych ruchu związkowego (1872) i radykalizacja żądań robotników. W latach sześćdziesiątych powstały dwie pierwsze partie: konserwatywna, zwana "Hoyre" ("Prawa") i liberalna, zwana "Venstre" ("Lewa"), a w roku 1887 Socjalistyczna Partia Pracy. Powszechne prawo wyborcze dla mężczyzn uchwalono w Norwegii w roku 1898, a narodowa konfederacja związków zawodowych ukonstytuowała się w roku 1889.

Romantyczny wzrost uczuć narodowych i pietyzmu dla lokalnych tradycji zarówno w Norwegii, jak i pozostałych krajach skandynawskich sprzyjał wzrastaniu na sile skandynawizmu, ruchu głoszącego wzajemną solidarność narodów Północy, aż do udzielenia sobie zbrojnej pomocy. Tu jednak rzeczywistość srodze zawiodła romantycznych teoretyków. Co prawda w pierwszej wojnie szlezwickiej w 1848 roku Duńczyków walczących z Prusakami wspomagali liczni Norwegowie. Jednakże w kilka lat później w roku 1864, gdy Dania skapitulowała wobec zwycięskich Prus, pozostałe kraje skandynawskie wolały mimo licznych obietnic duńskich nie ryzykować konfliktu.

Rozwój elit umysłowych Norwegii, rosnąca świadomość narodowa a także działalność polityków prowadziły Norwegię ku niepodległości. Bezpośrednią zaś przyczyną zerwania przez Norwegię unii ze Szwecją w roku 1905 miał się okazać trwający od 1892 roku spór norwesko-szwedzki o odrębną służbę dyplomatyczną dla Norwegii.

Władcami Norwegów w okresie unii szwedzko-norweskiej po śmierci Karola II, w roku 1818,
w Szwecji znanego jako Karol XIII, byli:

Karol III Jan (1818-1844) - w Szwecji jako Karol XIV Jan,
Oskar I (1844-1859),
Karol IV (1859-1872) w Szwecji jako Karol XV
Oskar II (1872-1905).